は và が: chủ đề, chủ ngữ, đối chiếu và bài tập

So sánh hai câu

Câu đầu xác định Tanaka là người được hỏi. Câu sau lấy Tanaka làm chủ đề và mô tả nghề nghiệp. は cũng có thể thay を để đối chiếu: お茶は飲みますが、コーヒーは飲みません. Đây là cách dùng trong ngữ cảnh cụ thể, không phải quy tắc mọi từ mới đều dùng が.

So sánh hai cách tổ chức thông tin

Cả hai câu có thể đúng ngữ pháp. Đổi trợ từ làm thay đổi cách trình bày thông tin. Người đã quen biết vẫn có thể dùng が khi câu hỏi yêu cầu xác định chính người đó.

Giới thiệu rồi nói tiếp về một đối tượng

公園に犬がいます。その犬は白いです。
Trong công viên có một con chó. Con chó đó màu trắng.

が giới thiệu con chó đang hiện diện. Sau đó, その犬は lấy con chó làm chủ đề. Tuy nhiên, không thể chỉ đếm số lần danh từ xuất hiện để chọn trợ từ; mục đích của câu vẫn quyết định.

Với だれが来ますか, câu hỏi là “Ai sẽ đến?”. Câu trả lời trung tính là ミナさんが来ます. Nếu đổi thành ミナさんは来ます, bạn có thể đang chuyển chủ đề hoặc đối chiếu Mina với người khác.

は có thể nêu sự đối chiếu

お茶は飲みますが、コーヒーは飲みません。
Tôi uống trà, nhưng không uống cà phê.

Hai đồ uống được đối chiếu. Trong câu hành động trung tính, bạn có thể nói お茶を飲みます. Trong câu trên, は thay vai trò đánh dấu tân ngữ để nêu chủ đề hoặc đối chiếu; vì vậy は không chỉ có nghĩa “chủ ngữ”. が nối hai vế ở giữa câu là một cách dùng khác với が đánh dấu chủ ngữ đang học ở đây.

Một câu có thể có cả は và が

わたしは音楽が好きです。— Tôi thích âm nhạc.

わたしは nêu người đang nói đến; 音楽が là đối tượng trong mẫu 好きです. Không nên đổi thành を chỉ vì động từ “thích” trong tiếng Việt có tân ngữ.

この店はケーキがおいしいです。— Bánh ở cửa hàng này ngon.

この店は là chủ đề rộng hơn, còn ケーキが là chủ ngữ của おいしいです. Chủ đề và chủ ngữ có thể xuất hiện cùng một câu.

Những cách hiểu dễ gây nhầm

Bài này tập trung vào các mệnh đề chính đơn giản. Các cấu trúc nâng cao và mệnh đề phụ còn có điều kiện sử dụng khác.